كمكهاي اوليه مجموعه اقداماتي است كه شما در فاصله زماني رسيدن دامپزشك براي حيوان صدمهديده فراهم ميكنيد تا از وقوع صدمات بيشتر و جديتر جلوگيري كنيد. اين اقدامات متجر به درمان كامل صدمه و آسيبي كه به حيوان وارد شده نميشود با اين حال در بسياري از موارد موجب نجات جان حيوان خواهد شد.
بعد از وقوع حادثه و قبل از هرگونه اقدامي بايد خونسردي خود را حفظ كرده و از هرگونه اقدام و عمل توأم دستپاچگي پرهيز كنيد . بهتر است ابتدا سگ خود را مهار كنيد ، زيرا سگي كه دچار آسيب شده ، بسيار حساس و تحريكپذير گشته و ممكن است شما ر ا گاز بگيرد ، بهترين روش اين است كه با يك پوزهبند يا باند پانسمان دهان حيوان را در حالت بسته نگه داريد . بايد دقت كنيد كه زدن پوزهبند بايد طوري باشد كه اختلالي در تنفس حيوان ايجاد نكند در ضمن اگر سگتان دچار استفراغ شده هرگز از پوزهبند استفاده نكنيد .
تنفس مصنوعي :
اگر حادثهاي براي سگتان رخ داده و موجب قطع تنفس وي گشته و شما نميتوانيد تماس فوري با دامپزشك داشته باشيد براي نجات جان حيوان بايد اقدام به تنفس مصنوعي بكنيد . ابتدا دهان سگتان را باز كرده و آن را از لحاظ انسداد و گرفتگي و وجود اجسام خارجي بررسي كنيد. خلط و ترشحات را خارج ساخته و راه تنفسي را باز كنيد. سپس دهان سگ را بسته، نفس عميقي بكشيد و دهان خود را روي بيني حيوان گذاشته و بدين طريق هوا را وارد ريههاي حيوان كرده و متعاقبآ هواي بازدم را خارج سازيد و اين عمل را هر 5 تا 6 ثانيه تكرار كنيد .
ماساژ دادن قلب :
مواقعي پيش ميآيد كه ضربان قلب حيوان قطع ميشود، براي مثال بدنبال يك تصادف شديد، در اينگونه موارد براي نجات حيوان بايد مبادرت به ماساژ دادن قلب كنيد. براي اين منظور، حيوان را به پهلوي راست بخوابانيد . اگر سگ از نژاد كوچك است. يك دست خود را در پشت و در امتداد برآمدگي كتف چپ حيو ان در پشت مفصل آرنج قرار داده و دست ديگر را هم بر روي قفسه سينه، در ناحيه قلب گذاشته و با شدت بر روي قفسه سينه فشار وارد سازيد البته فشار نبايد خيلي زياد باشد، چون باعث شكستن دندهها خواهد شد. اين عمل را 10 تا 15 ثانيه بطور سريع انجام دهيد و سپس ضربان قلب حيوان را كنترل كنيد. اگر ضربان برقرار نشد، بايد عمل را تكرار كنيد. در مورد سگهاي بزرگ جثه ميتوانيد آنها را به پهلوي راست و يا به پشت بخوابانيد و دو دست خود را بر روي ناحيه قلب گذاشته و با قدرت به قفسه سينه فشار وارد سازيد .
خونريزي :
اگر سگتان دچار خونريزي شده، سادهترين راه اين است كه با اعمال فشار به روي ناحيهاي كه دچار خونريزي شده آن را كنترل كنيد. براي مثال ميتوانيد با استفاده از يك باند پانسمان و يا مشابه آن، مانند يك تكه پارچه تميز، محل را ببنديد. در صورتيكه خونريزي بسيار شديد بوده و احتمال ميدهيد شريان يا شريانهاي اصلي قطع شده، بايد اقدام به تورنيكت عضو نماييد. بدين منظور با استفاده از يك طناب يا يك تكه پارچه بلند، قسمت بالاي جراحت را محكم ببنديد تا خونريزي قطع شود. حتمآ به ياد داشته باشيد كه تورنيكت را هر 10 ـ 15 دقيقه شل كنيد تا جريان خون مجددآ برقرار شده و اكسيژن كافي به قسمتهاي پايين عضو برسد، در غير اينصورت احتمال اينكه عضو مزبور دچار نكروز و گانگرن بشود زياد است .
شكستگيها :
در مواقع برخورد با شكستگي، قبل از هر اقدامي پوزهبند را فراموش نكنيد زيرا اصولا شكستگي استخوان بسيار دردناك بوده و احتمال اينكه سگ شما را گاز بگيرد زياد است. اساس كار در بر خورد با اين عارضه، ثابت نگه داشتن عضو و رساندن حيوان به دامپزشك است . براي اين منظور دست يا پاي شكسته شده حيوان ر ا در يك پتو يا حوله قرار داده و بدون كمترين دستكاري روي عضو شكسته شده، حيوان را به بيمارستان دامپزشكي برسانيد . اگر شكستگي از نوع باز بود، يعني استخوان شكسته شده پوست را سوراخ كرده و بيرون زده باشد، بهتر است روي قسمت بيرونزده استخوان يك گاز استريل گذاشته و بدنبال آن موضع را نيز با استفاده از باند پانسمان يا مواد مشابه (در صورتيكه تميز باشند) بپوشانيد .
گرمازدگي :
علت وقوع گرمازدگي اين است كه سگ نميتواند دماي بدن خود را كه بالا رفته بطور مؤثر خنك كند، معمولا گرمازدگي در مواقعي كه صاحب حيوان در فصول گرم حيوان را داخل ماشين خود گذاشته و شيشهها را هم بالا كشيده و يا در مواقعي كه حيوان در فصل تابستان در يك اتاق بسته و بدون تهويه، محبوس شده رخ ميدهد. اگر سگ از نژاد مو بلند، سنگين وزن و يا مسن باشد عارضه به صورت جديتر رخ خواهد داد. علائم گرمازدگي شامل لهله زدن زياد از حد، تنفس تند و سطحي است بدنبال آن ضربان قلب حيوان افزايش يافته و در نهايت افتادن و غش كردن حيوان اتفاق خواهد افتاد . در برخورد با سگ گرمازده در اولين اقدام آب خنك بر روي بدن حيوان بپاشيد. يا اينكه حيوان را در يك ظرف بزرگ پر از آب بگذاريد (البته بايد سر حيوان را بالا نگه داريد) و يا ميتوانيد قطعات يخ را بر روي ران، سر، گردن و شكم حيوان بگذاريد تا دماي حيوان پايين بياييد و سپس حيوان را به دامپزشك برسانيد .
مسموميت :
اگر شما شاهد سم خوردن سگتان بودهايد . بدون اتلاف وقت، حيوان را به دامپزشك ارجاع دهيد در غير اينصورت اگر فقط برخي رفتارهاي غيرطبيعي را كه دال بر مسموميت ميباشد، مشاهده كردهايد در فاصله رساندن حيوان به دامپزشك يك سري اقدامات حمايتگرانه را بايد انجام دهيد. علائم و رفتارهاي غيرطبيعي كه در موارد مسموميت از حيوان سر ميزند، شامل: تشنج، لرزش، استفراغ، اسهال (گاهي خوني) ضعف، غش و اختلالات تنفسي، ريزش بزاق فراوان و تغيير رنگ زبان به سمت آبي، ميباشد .
بهترين كار در برخورد با مسموميت اين است كه تا ميتوانيد به حيوان آب بنوشانيد زيرا اين كار باعث رقيق شدن سم گشته و تأثير سوء آن را پايين خواهد آورد. اگر به قرصهاي زغال فعال دسترسي داريد از آنها استفاده كنيد. البته در صورتيكه سگتان بيهوش شده از دادن آب و... به حيوان پرهيز كنيد زيرا احتمال وارد شدن اين مواد به ريهها وجود دارد. ايجاد استفراغ در سگ مسموم باعث خروج محتويات سمي از معده گشته و كمك زيادي به حيوان ميكند ولي براي اينكار قبلا به صورت تلفني با دامپزشك خود مشورت كنيد زيرا احتمال اينكه سم باعث سوزش گلو شود، وجود دارد. حتمآ نمونهاي از سم را گرفته و آن را به دامپزشك خود نشان دهيد. در صورتيكه دسترسي به سم نداريد نمونهاي از استفراغ يا مدفوع حيوان را بگيريد .
سوختگي :
در برخورد با سوختگيها، اگر بتوانيد بلافاصله و خيلي سريع ناحيه سوخته شده را بوسيله اب سرد يا يك تكه يخ، خنك كنيد، بيشتين كمك را به حيوان كردهايد زير اينك ار باعث كاهش آسيب وارده به بافت درگير، شده و پاسخ به درمان را به ميزان زيادي بالا خواهد برد. به ياد داشته باشيد كه مهمترين و جديترين عارضه بدنبال سوختگي، وقوع عفونت است كه اگر شديد باشد، باعث مرگ حيوان نيز خواهد شد. از اين رو براي جلوگيري از اين امر موضوع سوخته شده را ضدعفوني كنيد. براي اينكار ميتوانيد از محلول های صابوني و پماد آنتيبيوتيك موضعي، استفاده کنید .
گروه علمی دکتر صدقانی